Biskupizna to niewielki region historyczny i etnograficzny wokół Krobi i Domachowa. Jego nazwa wywodzi się od wielowiekowego związku tych ziem z dobrami biskupów poznańskich. Wyróżniają go własny strój, mowa, muzyka i obrzędy. Poniżej zebrane są artykuły o historii regionu, jego tradycjach i ludziach.
Najważniejsze informacje
- Czym jest Biskupizna: historyczny i etnograficzny mikroregion w Wielkopolsce, obejmujący kilkanaście miejscowości wokół Krobi.
- Główne ośrodki: Krobia i Domachowo.
- Pochodzenie nazwy: związek z dobrami biskupów poznańskich; samo słowo „biskupizna” jest starsze i dawniej oznaczało dobra lub dochody biskupie (poświadczenie z 1540 r.).
- Najstarsze użycie nazwy wobec mieszkańców regionu: w dotychczas sprawdzonych źródłach — 1839 r., Edmund Bojanowski („kmiecie z krobskiej biskupizny”).
- Charakterystyczne elementy: strój, gwara, muzyka dudziarska, tańce i obrzędowość.
- Geneza: nie jeden moment, lecz wielowiekowy proces — zob. Jak powstała Biskupizna.
- Zasięg: rdzeń regionu tworzy dwanaście miejscowości: Bukownica, Chumiętki, Domachowo, Grabianowo, Posadowo, Potarzyca, Rębowo, Sikorzyn, Stara Krobia, Sułkowice, Wymysłowo i Żychlewo (zestaw ten wymienia już Ludwik Plater w 1846 r.). W różnych opracowaniach i w relacjach mieszkańców (badania z 2016 r. — od dziewięciu do szesnastu miejscowości) granice bywają wyznaczane inaczej: zasięg dawnych dóbr biskupich i zasięg kultury biskupiańskiej nie były całkowicie tożsame.
Nazwa i początki regionu
- Biskupi klucz — Jak z dóbr stołowych biskupów poznańskich wyrosła Biskupizna? Odcinek III cyklu „Zanim była Krobia” o pochodzeniu nazwy i tożsamości regionu.
- Miasto, które nie pamięta dnia swoich narodzin — Krobia świętowała 740-lecie, a rok 1286 nie ma potwierdzenia w dokumencie. Odcinek I cyklu „Zanim była Krobia” o dacie narodzin miasta.
- Legenda biskupiańska — Legenda biskupiańska Franciszki Mendyki-Wawszczakowej o tym, skąd wzięły się nazwy Domachowa, Grabonóg, Tanecznic, Bodzewa i innych wsi.
Strój biskupiański
- Boże Ciało w Domachowie — Procesja Bożego Ciała przeszła ulicami Domachowa 15 czerwca 2017 r. Na Biskupiźnie uroczystość ma szczególny charakter: ozdobione ulice i tradycyjne stroje.
- Ewolucja w stroju biskupiańskim — Ewolucja w stroju biskupiańskim: długie czarne wołoszki i kapelusze. Jak zmieniał się ubiór Biskupian, widać na zdjęciach z początku XX wieku.
- Krobia przed kościołem 1974 — Krobia przed kościołem w 1974 r.: archiwalne zdjęcia z charakterystycznymi strojami i dzwonnicą, bo kościół nie miał wówczas wieży.
Dożynki, zwyczaje i obrzędy
- Dożynki Archidiecezjalne w Krobi — Dożynki całej Archidiecezji Poznańskiej odbyły się w parafii św. Mikołaja w Krobi. Homilia abp. Stanisława Gądeckiego z Mszy dziękczynnej.
- „Wiyniec” na Biskupiźnie — „Wiyniec” na Biskupiźnie: jak sporządzano wieniec dożynkowy i obchodzono uroczyste święto żniw, znane gdzie indziej jako dożynki.
- Dożynki gminne w Starej Krobi 2017 — Gminne Dożynki 13 sierpnia 2017 r.: msza w Domachowie, stroje regionalne, biskupiańska kapela i dożynkowe wieńce, a potem przemarsz do Starej Krobi.
- V Tabor Wielkopolski — V Tabor Wielkopolski, 24–30 lipca 2017 r.: tygodniowe warsztaty, potańcówki i spotkanie z kulturą tradycyjną dwóch mikroregionów Wielkopolski.
- Na wesele do Domachowa — Na wesele do Domachowa: w 1934 r. muzykolog Bożena Czyżykowska pojechała z fonografem na Biskupiznę. Wspomnienia z tamtego wesela.
Muzyka, taniec i wesele
- XXXV lecie Biskupiańskiego Zespółu Folklorystycznego z Domachowa i Okolic — Biskupiański Zespół Folklorystyczny z Domachowa i Okolic, założony w 1972 r. z inicjatywy Jana Bzdęgi i Zofii Nowak. Początki i tradycje zespołu.
Inne artykuły o Biskupiźnie
- Jak powstała Biskupizna — Dlaczego wiejska kultura Biskupizny stała się znakiem prestiżu i tożsamości? Jak powstała Biskupizna i co wyróżnia ją na mapie Wielkopolski.
- Domachowo i Biskupizna. Ziemia, wspólnota i siedem stuleci pamięci — Domachowo i Biskupizna: ziemia, wspólnota i siedem stuleci pamięci. Historia mikroregionu wokół Krobi, związanego z dobrami biskupów poznańskich.
- Prezydent Mościcki w Żychlewie — Prezydent Ignacy Mościcki w Żychlewie 23 maja 1929 r.: powitanie chlebem i solą oraz szpaler biskupianek i biskupianów w gospodarstwie Pazoły.
- Kolaski biskupiańskie — Kolaski biskupiańskie: powozy, którymi jeszcze 50 lat temu przyjeżdżano do Krobi na targ i do kościoła. Zdjęcia z lat 70.
Spis stale uzupełniamy: nowe artykuły o Biskupiźnie dopisujemy na bieżąco.