Julian Łubieński wiózł do Warszawy rysunek marmurowej Madonny przeznaczonej dla kościoła w Krobi. Przed rosyjską kontrolą projekt ukryto tak starannie, że — według listu przytoczonego później przez Władysława Stachowskiego — „nasze panie” jeszcze bardziej go uszkodziły.
Za tym rysunkiem stał proboszcz Telesfor Masłowski, który w 1851 roku rozpoczął negocjacje z Genuą, a w 1861 roku ponownie wrócił do pomysłu dużej rzeźby dla krobskiej fary.
Masłowski zamawia ponad dwa metry marmuru
Telesfor Masłowski był proboszczem w Krobi od 1845 roku, a święcenia przyjął jedenaście lat wcześniej w Rzymie. Na początku lat pięćdziesiątych XIX wieku odnawiał i upiększał farę św. Mikołaja.
W tym czasie pojawił się projekt nowej grupy do głównego ołtarza. Autorem miał być Santo Varni, profesor genueńskiej Accademia Ligustica i od 1842 roku kierownik tamtejszej szkoły rzeźby.
Dla Krobi projektował grupę Matki Boskiej Różańcowej o wysokości około 2,20 metra. Władysław Stachowski reprodukował w 1938 roku rysunek, na którym obok Maryi z Dzieciątkiem widoczna była klęcząca postać zakonnika; w rozmowach pojawiał się również relief umieszczony u dołu.
Projekt wyszedł znacznie dalej niż luźny pomysł, ponieważ istniał rysunek, znane były wymiary, wskazano wykonawcę i rozpoczęto rozmowy o pieniądzach oraz warunkach realizacji.
Od piętnastu do szesnastu tysięcy franków
W czerwcu 1851 roku Masłowski zaoferował Varniemu 15 tysięcy franków za grupę i relief. Proboszcz chciał rozłożyć płatność w czasie i przyznawał, że szybkie przyjęcie zamówienia oraz równie szybkie wykonanie dzieła mogłyby stworzyć mu trudność finansową.
Negocjacje trwały, a cena doszła do 16 tysięcy franków; Masłowski uzyskał zgodę arcybiskupa, natomiast Franciszek Maria Lanci miał ocenić projekt jako dobry, a cenę jako niewygórowaną. Ustalano raty i warunki kontraktu, a w korespondencji pojawiały się nawet następne pomysły: krucyfiks oraz przedstawienie św. Walentego.
W tym momencie przedsięwzięcie było znacznie bliżej realizacji niż zwykłe marzenie o włoskiej rzeźbie.
Rysunek przechodzi przez granicę
Projekt Varniego miał zobaczyć w Warszawie Franciszek Maria Lanci. Julian Łubieński przewoził więc rysunek przez granicę i musiał liczyć się z rosyjską kontrolą celną.
Stachowski przytoczył później korespondencję dotyczącą ukrywania kartki. Z tego samego przekazu wynika, że rysunek dotarł do Lanciego, który wydał pozytywną opinię, a Masłowski był gotów upoważnić pośrednika do zawarcia kontraktu.
Potem ślad realizacji się urywa, a obecny materiał nie zawiera rachunku za marmur, potwierdzenia rozpoczęcia pracy ani dokumentu transportu gotowej rzeźby do Krobi.
W 1861 roku Masłowski wrócił do pomysłu dużej rzeźby dla fary, tym razem szukając wykonawcy przez Edwarda Łubieńskiego przebywającego w Rzymie. Tłumaczył wtedy, że wcześniejsze rozmowy przerwała misja jezuicka z maja 1852 roku.
Władysław Stachowski przypuszczał, że przeszkodą mogły być pieniądze; to jego interpretacja, natomiast przytoczona przez niego korespondencja potwierdza wcześniejsze obawy Masłowskiego dotyczące tempa płatności. Rok po ponownej próbie proboszcz zmarł, a marmurowa grupa nie stanęła w głównym ołtarzu krobskiej fary.
Rysunek pozostał, Madonna nie
W 1938 roku Stachowski miał dostęp do korespondencji w takim zakresie, że cytował listy i reprodukował projekt Varniego. W obecnej wersji artykułu nie ma pewnego miejsca przechowywania oryginalnego rysunku ani całego zespołu listów, z których korzystał.
W Krobi nie stanęła marmurowa grupa o wysokości około 2,20 metra, ale pozostała jej reprodukcja oraz ślad negocjacji, które doszły do ceny, rat, zgody arcybiskupa i opinii architekta. Kilka miesięcy po rozmowach z Genuą Masłowski zajął się innym przedsięwzięciem, które rzeczywiście doszło do skutku: dziesięciodniową misją z maja 1852 roku.
Szukamy
- Pomóż zlokalizować oryginalny rysunek Santo Varniego reprodukowany przez Władysława Stachowskiego w 1938 roku. Jeśli masz taki materiał lub informację, przekaż ją redakcji krobia.org ([email protected]).
- Pomóż odnaleźć korespondencję Masłowskiego i Łubieńskich, z której korzystał Stachowski przy pisaniu „Krobia–Genua”. Jeśli masz taki materiał lub informację, przekaż ją redakcji krobia.org ([email protected]).
Skąd to wiemy?
- Władysław Stachowski, „Krobia–Genua”, Kronika Gostyńska, t. IX, nr 3, 1 marca 1938 r., s. 40–43. Autor korzystał z zachowanej wówczas korespondencji Masłowskiego i Łubieńskich, cytował jej fragmenty i reprodukował rysunek Varniego.
- Korespondencja Masłowskiego i pośredników przywołana przez Stachowskiego – na jej podstawie znamy cenę, przebieg negocjacji, opinię Franciszka Marii Lanciego i późniejsze próby z 1861 r.; obecny artykuł nie wskazuje współczesnej sygnatury oryginałów.
- Caterina Olcese Spingardi, „VARNI, Santo”, Dizionario Biografico degli Italiani (Treccani) – źródło wykorzystane w obecnej wersji do potwierdzenia pozycji artysty i jego działalności w Accademia Ligustica.
Zobacz także
- Dziesięć dni w maju. Wielka misja w Krobi w 1852 roku — kilka miesięcy po negocjacjach z Genuą Masłowski organizował przedsięwzięcie, które na dziesięć dni zmieniło rytm miasta.
- Wiatrak za 600 złotych. Co dokładnie sprzedano w Krobi — inna historia dużego wydatku i majątku, tym razem zapisana w osiemnastowiecznej księdze miejskiej.