9 maja 1852 roku biskup Jan Dąbrowski stanął na mokrej ziemi przy kościele św. Idziego w białych atłasowych trzewikach. Iwo Czeżowski, jezuita obecny podczas misji, zapamiętał właśnie ten detal z dnia, w którym do Krobi ściągnęły tysiące ludzi.
Za organizacją stał proboszcz Telesfor Masłowski. Przez dziesięć dni niewielkie miasto musiało pomieścić misjonarzy, dziesiątki księży, bierzmowania, spowiedzi, procesje i tłum, którego współczesne relacje liczyły w tysiącach.
Zanim przyjechał tłum, krążyły listy
Masłowski przygotowywał przyjazd jezuitów z wyprzedzeniem. Trzeba było ustalić terminy, zaprosić duchownych z okolicy, uzgodnić obecność biskupa i zapewnić ludzi potrzebnych do wielogodzinnych spowiedzi.
Zachowana korespondencja pokazuje praktyczny wymiar przygotowań: ksiądz Ludwik Urbanowicz z Rawicza przyznawał w lutym, że sam jeszcze żadnej misji nie widział, lecz był gotów przyjechać i pomagać. Tomasz Borowicz odmówił, a jednym z powodów był czas zasiewów, który dla mieszkańców okolicznych wsi wyznaczał równie realny kalendarz jak terminy kościelnych uroczystości.
Przed rozpoczęciem misji interesowały się nią również władze pruskie. Żądały informacji o jezuitach i wzywały Masłowskiego do wyjaśnień, ale z materiału użytego w artykule nie wynika, by przedsięwzięcie zostało zakazane.
Misja rozpoczęła się 1 maja, po miesiącach przygotowań i korespondencji związanej z przyjazdem duchownych oraz udziałem biskupa.
3 maja trzeba było rozesłać wiadomość
Pierwsze dni nie odpowiadały późniejszemu obrazowi ogromnego zgromadzenia, ponieważ część wiernych źle zrozumiała termin przyjazdu biskupa i uznała, że główne wydarzenia zaczną się później.
3 maja Czeżowski poprosił obecnych, by po powrocie do swoich wsi powiedzieli innym, co dzieje się w Krobi; według relacji następnego dnia kościół był już pełny.
Wieczorem 4 maja przyjechał biskup Jan Dąbrowski z dziesięcioma alumnami poznańskiego seminarium. Rozpoczęły się bierzmowania, a program kolejnych dni wypełniały msze, nauki, nieszpory, suplikacje, rachunki sumienia i spowiedzi.
Skala rosła razem z liczbą przyjezdnych, a „Schlesisches Kirchenblatt” podawał później, że przy spowiedziach pracowało początkowo około dwudziestu księży, później trzydziestu, a pod koniec około pięćdziesięciu. Czeżowski pisał również o zmęczeniu uczestników, wielogodzinnym staniu i omdleniach, co pokazuje praktyczną stronę wielodniowego zgromadzenia.
Kościoły przestały wystarczać
Misja nie ograniczała się do fary św. Mikołaja. Bierzmowano również w kościele Świętego Ducha, a przy rosnącej liczbie ludzi ambonę ustawiono na cmentarzu przy św. Idzim.
8 maja padał deszcz. Czeżowski, pisząc kilka dni po wydarzeniach, szacował liczbę ludzi podczas kulminacyjnych dni na około 20 tysięcy. Podobną skalę podawała współczesna prasa kościelna.
Ta liczba pozostaje szacunkiem świadków, a nie wynikiem spisu; o skali pewniej świadczą dziesiątki zaangażowanych duchownych oraz przenoszenie kolejnych elementów programu poza wnętrza kościołów.
W niedzielę 9 maja suma odbyła się przy św. Idzim. Późniejsza procesja ruszyła w stronę Rynku, a uczestników podzielono na cztery grupy oznaczone chorągwiami: panny pod białą, kobiety pod czerwoną, młodzieńcy pod zieloną, a mężczyźni pod jasnoniebieską.
Na Rynku ustawiono cztery ołtarze, a według „Schlesisches Kirchenblatt” w procesji uczestniczyło trzydziestu dwóch kapłanów w ornatach oraz sześciu w kapach. Wieczorem przemawiał Karol Antoniewicz, poświęcono krzyż misyjny, a około godziny dwudziestej udzielono błogosławieństwa; 10 maja odprawiono jeszcze nabożeństwo za zmarłych.
Masłowski organizował, Prusacy obserwowali
Źródła użyte w artykule opisują misję przede wszystkim jako przedsięwzięcie religijne obejmujące spowiedź, komunię, nauki, trzeźwość, pojednanie i obowiązki rodzinne. Iwo Czeżowski przypisywał misjom również skutek patriotyczny, natomiast władze pruskie dostrzegały polityczny potencjał dużych katolickich zgromadzeń i obserwowały działalność jezuitów.
Kilka tygodni po wydarzeniach nadprezydent Prowincji Poznańskiej Eugen von Puttkamer oceniał misje jako możliwie użyteczne dla moralności, a jednocześnie obawiał się wzmacniania polskiego nacjonalizmu i osłabienia pozycji Kościoła ewangelickiego.
Jego raport nie był jednak reakcją wyłącznie na Krobę. Szersza debata o misjach jezuickich obejmowała również inne obszary Prus i Śląska, dlatego wydarzeń z Krobi nie można przedstawiać jako pojedynczej przyczyny późniejszego zainteresowania administracji.
Dla Masłowskiego maj 1852 roku miał jeszcze jeden związek z innym projektem. Gdy w 1861 roku wrócił do planu dużej rzeźby dla fary, właśnie misję wskazywał jako przyczynę przerwania wcześniejszych rozmów z Santo Varnim.
Szukamy
- Pomóż ustalić los krzyża misyjnego poświęconego 9 maja 1852 roku. Jeśli zachowała się fotografia, rodzinna informacja albo wiadomość o późniejszym miejscu krzyża, przekaż ją redakcji krobia.org ([email protected]).
Skąd to wiemy?
- Druk współczesny wydarzeniu: Missya w Krobi roku 1852 od 1 do 10 Maja, Leszno 1852 – szczegółowy program misji, modlitwy i opis założeń wydarzenia.
- „Schlesisches Kirchenblatt”, nr 22 z 29 maja 1852 r., s. 267–268 – przebieg misji, liczba duchownych, procesja, cztery chorągwie i cztery ołtarze; liczby uczestników traktowane są jako współczesne szacunki.
- Archiwum Towarzystwa Jezusowego w Krakowie, sygn. 879-II – korespondencja dotycząca misji; szczególne znaczenie ma list Iwa Czeżowskiego z 14 maja 1852 r., z którego pochodzi scena z biskupem w białych atłasowych trzewikach.
- Paweł Zając, „Misje jezuitów w Wielkopolsce i ich obrzańska rezydencja w latach 1852–1855”, Ecclesia 9 (2014).
Zobacz także
- Madonna, która nie przyjechała. Krobia i Genua — rok wcześniej Masłowski negocjował monumentalną rzeźbę, a później sam wskazywał misję jako przyczynę przerwania rozmów.
- Tempore pestis. Dwa słowa o zarazie w Krobi — znacznie starszy zapis o innym wydarzeniu, które również weszło do miejskiej dokumentacji tylko krótką formułą.
